Büyülü Gerçekçi: José Saramago
17 Kasım
2010 yılında aramızdan ayrılana dek, geride 90 yıla merdiven dayamış bir ömür ve okunacak nice güzel eserler bırakan José Saramago; öncülerinden ve en önemli temsilcilerinden birisi olduğu Büyülü Gerçekçilik akımıyla özdeşleşmiştir.

Lizbon’un kuzeyinde yer alan küçük bir köyde dünyaya gelen Saramago, yoksul bir ailenin çocuğuydu. Bundan dolayı öğrenim hayatına başladığı Lizbon’da okulu süresince teknik ressamlık, çevirmenlik, editörlük ve makinistlik gibi pek çok farklı işte çalışmak zorunda kaldı. Şüphesiz, bu çok yönlü tecrübeleri onun hayal ufkunda erişilmesi güç zirveler inşa etti... Bu zirvelere ulaşabilmek için de José Saramago hep daha iyi yapıtlar kaleme almaya çabaladı.

İlk Romanı “Günah Ülkesi”


José Saramago’nun ilk romanı olan “Günah Ülkesi” 1947 yılında okuyucularla buluştu. Bu yapıtının ardından 19 yıllık sürede hiçbir edebî eser yayımlamayan Saramago’nun bu süre zarfında yazdığı siyasî yazılarının yanı sıra iş hayatında da dergi, yayınevi ve gazete tecrübeleri oldu.

1966 yılında edebî hayatına dönüşünün işareti, “Muhtemel Şiirler” isimli eseriydi. Bu dönüşü onun Nobel Edebiyat Ödülü’ne giden yolda atacağı adımların da işaretiydi. En nihayetinde Saramago 1998 yılında bir yazarın hayalini kurabileceği belki de en üst mertebelerden birisi olan Nobel’e layık görüldü...

“Okurlarını farklı bir gerçeklikle tanıştırdığı, hayal gücü ve ironinin hâkim olduğu yeni bir boyut vaat ettiği için” 1998 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan José Saramago romanları ve deneme yazıları ile tanınsa da nitelikli oyun yazıları ve şiirleriyle de bilinmektedir.

Hayatını kaybettiği güne dek, yirmiye yakın romanının haricinde deneme, oyun, öykü ve şiirde imzası yer almıştır.

Noktalama İşaretleriyle Tavır


Ele aldığı konuları, politik duruşunu ve tavrını destekleyecek; otoriteye ve kurallara karşı duruş sergileyecek biçimde geliştirdiği tercihlerinden ötürü Saramago düz yazılarında noktalama işareti olarak sadece nokta ve virgül kullanmıştır.

Kiliseden Kovdurtan Roman


José Saramago; kaleme aldığı ve 1991 yılında yayımlanan “İsa’ya Göre İncil” isimli yapıtından sonra Katolik Kilisesi’nden aforoz edilmiş, Saramago’nun bu kitabı Portekiz’de yasaklanmış ve Avrupa Edebiyat Ödülü’ne aday gösterilmesi de engellenmiştir. Bütün bu yaşananlar, onun için yepyeni bir dönemin kapılarını açmıştır: Bu olayların ardından ülkesini terk eden yazar, Kanarya Adaları’na yerleşmiştir.

Zamandan Muaf


2008 yılında Fernando Meirelles tarafından sinemaya uyarlanan José Saramago romanı “Körlük”, ilk kez 1995 yılında yayımlanmıştır. Zamanın ve mekânın yazarın bilinçli tercihi gereği belirsiz bırakıldığı, karakterlerinin de isimlerden muaf tutulduğu bu yapıtta okuru coğrafyadan da kültürden de soyut; sıradanlaşmış ve hatta kemikleşmeye aday bir kötülüğü seyir imkânı beklemektedir.

Saramago’nun 2002 yılında yayımlanan “Kopyalanmış Adam” isimli eseri ise 2013 yılında Deniz Villeneuve’un kadrajından “Düşman” adı ile beyazperdeye taşınmıştır.

José Saramago Romanları


José Saramago romanları; insanların kimlik bunalımlarını, otorite olarak adlandırılan gücün elde tutulması için insanın yapacağı şeylerin sınırının olmayışını, iktidarların çelişkilerini ele alır. Okur, din – devlet – sermaye üçgenini sorgulamaya davet edilir. Saramago, hikâyelerinde toplumsal ve siyasî kurumlardaki sahteliği, bu kurumların sahip oldukları gücün arka planını anlatmaktadır.

Eserlerindeki politik tavır, Saramago’nun hayatının bütününde de görülmektedir. Portekiz Komünist Parti üyesi olan José Saramago; 2002 yılında İsrail’in Filistin’e soykırım uyguladığını ifade etmesiyle, ülkesinin Avrupa Birliği üyeliğine karşı çıkmasıyla ve her daim ezilenlerin yanında olmasıyla bilinir.

Saramago'nun yanı sıra diğer Büyülü Gerçekçilik akımı temsilcilerine de göz atmak istersen, "Büyülü Gerçekçilik Akımının 10 Kitabı" başlıklı yazımızı da inceleyebilirsin! Şimdiden keyifli okumalar dileriz...

Kidega İçerik Ekibi
Alper Kaya


Saramago Kitaplarına Yakından Göz Atın: