Edebiyatseverlere Özel Belgesel Önerileri
21 Şubat
Edebiyatseverler çoğu zaman kitaplarına hayranlık duydukları yazarların yaşamlarını merak ederler. İlham aldıkları şeyler, özel hayatları, anıları, yazım süreçleri kitapları kadar ilgi çekicidir çoğu zaman. Biz de bu yazımızda edebiyatımızda şiirleriyle veya romanlarıyla kendine ölümsüz bir yer edinmiş yazarlarla ilgili belgesellere yer vermek istedik. Eğer siz de sevdiğiniz yazarlarla ilgili daha fazla bilgi sahibi olmak, onların yaşamlarından kesitlere tanıklık etmek istiyorsanız önerilerimize göz atabilirsiniz. 


İnsan Manzaraları - Türkiye’den Altı Yazar Portresi 


2012 yılında izleyiciyle buluşan “İnsan Manzaraları - Türkiye’den Altı Yazar Portresi” Türkiye’nin önde gelen, isimleri yurt dışında da duyulmuş altı yazarını odak noktasına alıyor. Nazım Hikmet, Yaşar Kemal, Orhan Pamuk, Murathan Mungan, Elif Şafak ve Aslı Erdoğan için hazırlanan belgeseller yazarların edebiyat yolculuklarını merkezine alıyor. Yönetmenliğini Köln’de yaşayan, ödüllü belgesel yönetmeni Osman Okkan’ın üstlendiği belgesel aslında 20 yıllık bir çalışmanın ürünü. İlk olarak 1992 yılında Nazım Hikmet portresiyle başlayan çalışma “Bir Kentin İzindeki Romancı”, “Boğaziçinin Ünlü Şairi”, “Tasavvuftan Günümüze Edebiyat”, “Cennetin ve Ölümün Sınırında”, “Şiirsellik ve Politika Arasında” ve “Şair ve Devrimci” bölümlerinden oluşuyor. Belgeselde, Nazım Hikmet dışındaki yazarlarla yapılan söyleşiler de yer alıyor. Ülkemizi yurt dışında da başarıyla temsil eden yazarları daha iyi tanımak için izleyebileceğiniz belgesel serisi yazarların yaşamlarının yanı sıra yazım süreçlerine de ışık tutuyor. 


Büyük Yolların Haydutu 


Büyük Yolların Haydutu; herkesin aklına ilk şairliği gelse de yazarlığı, senaristliği, eleştirmenliği, gazeteciliği, romancılığıyla Türk edebiyatının çok yönlü ustalarından biri olan Attila İlhan’ı konu alıyor. Belgesel adını Attila İlhan’ın anıldığı isimlerden birinden alıyor. Kendisine uzun yıllar asistanlık yapmış Belgin Sarmaşık’ın hazırladığı belgesel, İlhan’ın edebi yönünü ele alırken günlük yaşamından kesitlerle hayatına da tanıklık etmenizi sağlıyor. İlhan’ın kendi sesinden şiirlerinin de yer aldığı belgeselde yazarın sinema yazılarından romanlarına kadar olan süreçlere yer veriliyor. 

Attila İlhan’ın kendi kaleminden aynı isimle yayımlanan biyografisi de edebiyatımızın bu önemli ismiyle ilgili okuyucuya detaylı bilgi veriyor. Öner Ciravoğlu’nun yayına hazırladığı "Büyük Yolların Haydudu" kitabı yazarın ilk ağızdan anılarıyla keyifli bir okuma deneyimi sunuyor.


Portreler Galerisi 


Portreler Galerisi her bölümünde Türk düşün tarihinde yer etmiş ayrı bir ismi tanıtmayı amaçlayan bir televizyon programıydı. TRT tarafından hazırlanan Portreler Galerisi kimi bölümlerinde de Türk edebiyatında önemli bir yere sahip isimlerin yaşamlarına eğilirken onların eserleriyle ve yazım süreçleriyle ilgili okuyucunun merak ettiği bilgiler veriyordu. Programda yer alan isimler arasında Türk öykücülüğünün önde gelen isimlerinden Sait Faik Abasıyanık, romanlarıyla ülke meselelerine yorumlar getiren Ahmet Hamdi Tanpınar, İkinci Yeni Akımının en ünlü şairlerinden biri olan Cemal Süreya , İstiklal Şairimiz Mehmet Akif Ersoy, unutulmaz şiirleriyle okuyucunun aklına kazınan Edip Cansever gibi isimler programda yer verilen isimlerden bazılarıydı. 


Bir Yudum İnsan 


Nebil Özgentürk’ün hazırlayıp sunduğu Bir Yudum İnsan adlı seri, farklı mesleklerden pek çok ünlü ismin yaşam öykülerine yer veriyor. Uzun yıllar ekranlarda devam eden seri Erkin Koray, Sadri Alışık, Cem Karaca, Neşet Ertaş, Filiz Akın, Ara Güler, Tarık Akan, Atıf Yılmaz gibi isimlerin yanı sıra Türk edebiyatında önemli bir yere sahip kişileri de tanıtmayı amaçlıyor. Can Yücel, Orhan Pamuk, Nazım Hikmet, Rıfat Ilgaz, Yaşar Kemal programda yer verilen isimlerden bazıları. Yazarlarla sohbetlerin yapıldığı, yaşamlarının aktarıldığı, tanıkların anılarını anlattıkları program yazar ve şairlerin bilinmeyen yönlerini de ortaya koyuyor. 

Nebil Özgentürk’ün aynı zamanda aynı isimli bir de kitabı bulunuyor. Çetin Altan yaşam hikayelerinin anlatıldığı Bir Yudum İnsan adlı kitap için şu yorumu yapıyor: “Hayatın akışı içinde yaşayıp giden, değişik meslek ve kesimlerden cımbız cımbız seçilmiş bir ‘özel kimlikler’ albümü... Saatli Maarif Takvimi’nin hem eğlenceli, hem ansiklopedilik repertuvarını hazırlamak için, altmış sekiz yıl boyunca Bâbıâli yokuşunu tırmanıp durmuş seksenlik Menije Hanım’ın portresi de orada; dünya klasiklerinden elli iki romanı Türkçe’ye aktardığı halde kimsenin kendisiyle ilgilenmemiş olduğu yetmiş beşlik Nesrin Altınova da, ünlü Rıfat Ilgaz da, tek kollu Profesör Agop Bey de... Elbette ki dünya sadece ne gündem kahramanlarınındır, ne de adları manşetlerle afiş ve kitapçı vitrinlerinde dolaşanların... Bu dünyanın kuytu labirentlerinde de milyonlar, hatta milyarlar kendi öykülerini kendilerince dokuya dokuya geçip giderler... Nebil’in objektifini onlara da yöneltmesi, ortaya koyduğu ‘özel kimlikler’ albümünün en insancıl özelliği...” 


Başrol 


Habertürk Belgesel Ekibinin hazırladığı Başrol adlı belgesel serisi hayatın başrolündeki isimlerin bilinmeyen yönlerini anlatıyor. Sinema, siyaset, müzik tarihinden isimlere yer verilen programda edebiyat tarihine adını yazdıran ünlü yazar ve şairler de yaşamları ve eserleriyle yer alıyorlar. Edebiyatımıza “İnce Memed” başta olmak üzere pek çok ölümsüz eser kazandırmış Yaşar Kemal ve günümüzün hâlâ en çok sevilen şairlerinden biri olan Ahmed Arif’in yer aldığı bölümleri mutlaka izlemenizi öneririz. 


Edebiyatın Yüzü 


“Hayatımızı değiştiren klasikler… Bakış açımızı değiştiren roman kahramanları… Ufkumuza yön veren yazarların yaşam hikayeleri… Bir de edebiyatın penceresinden bakın!” TRT Okul’un dünya tarihine önemli eserler bırakmış yazar ve şairleri tanıtmak amacıyla hazırladığı mini belgesel serinin tanıtımında bu sözlere yer veriliyor. Yazarların önemli eserlerinin anlatıldığı, üsluplarına dair bilgilere yer verilen kısa belgeseller yazar ve şairleri öne çıkan yönleriyle tanımak isteyenlere hitap ediyor. Edebiyatın Yüzü adlı seride edebiyatımızın önemli hikaye yazarlarından biri olan Ömer Seyfettin, “Vurun Kahpeye” , "Ateşten Gömlek” gibi ölümsüz romanları edebiyatımıza kazandıran Halide Edib Adıvar, Fransız roman ve oyun yazarı Honore de Balzac, modern romanın temsilcilerinden Gustave Flaubert , insan ruhunu ustalıkla ele alan yazarlarımızdan Sabahattin Ali , dünya edebiyatına adını başarıyla yazdırmış Kırgız yazar Cengiz Aytmatov gibi isimler yer alıyor. 

Kentler ve Gölgeler


TRT’in özenle hazırladığı belgesellerden biri de Kentler ve Gölgeler. Sanat ve gezinin iç içe geçtiği belgesel, her bir bölümde dünyanın ünlü bir şehrini o şehirde yaşamış, o şehrin sokaklarında yürümüş, o şehirden ilham almış bir sanatçıyla tanıtıyor. Berlin’i, Alman tiyatrosunun ve şiirinin en önemli isimlerinden Bertolt Brecht ile Güven Kıraç’ın sunumuyla izlerken Buket Uzuner’in yorumuyla Don Kişot'un yaratıcısı Cervantes’in izinde Madrid’i keşfedebilirsiniz. 

Seride, Federico Garcia Lorca , Amin Maalouf , Nikolay Vasilyeviç Gogol , Yahya Kemal Beyatlı , Maksim Gorki, Nazım Hikmet, Franz Kafka gibi eserleriyle adını tarihe yazdırmış şairler ve yazarlar yer alıyor. Edebiyatçıların yürüdükleri sokakların, yaşanmışlıklarının olduğu binaların, kendileriyle özdeşlemiş yerlerin gezildiği program sadece edebiyat tutkunlarının değil, yeni yerler keşfetmeye meraklı olanların da ilgisini çekecek. Ünlü isimlerin sunumlarıyla renklenen belgeseli keyifle izleyeceğiniz eminiz. 


Akıntıya Karşı 


Akıntıya Karşı adlı belgesel, hikaye, şiir, tiyatro başta olmak üzere pek çok dalda eser veren ülkemizin en ünlü mizah ustası Aziz Nesin’i konu alıyor. Bir yılı aşkın bir sürede hazırlanan belgesel dört bölümden oluşuyor. Yazarın çocukluğuyla başlayan belgeselin ikinci bölümünde eserleri ve yazarlık günleri hakkında bilgi veriliyor. Kişiliğinin de ele alındığı bölümün ardından üçüncü bölümde Sivas Katliamı’na ve sonrasındaki sürece yer veriliyor. Son bölümde ise Nesin Vakfı’ndan söz ediliyor. Zeynep Oral, Vedat Türkali, Barış Pirhasan, Müjdat Gezen, Demirtaş Ceyhun , Tarık Akan, Oğuz Aral gibi isimlerin röportajlarının yer aldığı belgeseli Aziz Nesin’i daha iyi tanımak için izleyebilirsiniz. 


Simurg: Gerçeğin Peşinde Otuz Yolcu 


T.C. Kültür Bakanlığı ve Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık ortaklığıyla 1994 yılında hazırlanan Simurg: Gerçeğin Peşinde Otuz Yolcu adlı belgesel cumhuriyet kültürünün oluşmasında katkıları olan sanatçı ve bilim insanlarını konu alıyor. Abidin Dino, Bedia Muvahhit, Füreya Koral, Ara Güler, Cahit Arf, Lütfü Akad, Ekrem Akurgal gibi isimlerin yanı sıra edebiyat dünyasından da Melih Cevdet Anday, Aziz Nesin , Yaşar Kemal tanıtılıyor. Her bölümün yarım saat sürdüğü belgeselin yönetmenliğini Samih Rifat üstleniyor. 


BONUS: Önce Şiir Vardı 


Geçmiş yıllarda TRT’de yayımlanan ve özellikle şiir meraklılarının ilgisini çeken bir başka program da Önce Şiir Vardı. Aslında belgesel tanımına uymasa da edebiyatımızın önde gelen şairlerini ekranlara taşıması, onlarla ilgili anıların paylaşılması, şiirlerinin incelenmesi açısından önemli olan programın da adını anmadan geçmek istemedik. Kendisi de şair olmasının yanı sıra Shakespeare’in soneleri başta olmak üzere önemli çevirilere imza atmış Talât Sait Halman, şair ve edebiyat eleştirmeni Mustafa Şerif Onaran ve şair, yazar Hilmi Yavuz’un birlikte sundukları programda Türk şiirinin önde gelen şairleri konuşuluyordu. Rüştü Asyalı, Berin Ötenel gibi değerli sanatçıların şiirleri seslendirdikleri programda Behçet Necatigil, Edip Cansever, Nazım Hikmet , Ümit Yaşar Oğuzcan, Gülten Akın, Cahit Sıtkı Tarancı, Ahmet Muhip Dıranas gibi önemli şairlerimiz ele alınıyor, eserleri incelenirken yaşamlarından kesitler de ekranlara taşınıyordu.


Kitaplara daha yakından bakın: