Gotik Edebiyat Klasikleri
28 Ekim
Eski dönemlerde, yaşanılan çağın çok ötesinde bir hayal gücü ile en karanlık kurguların kaleme alındığı pek çok kült eder vardır. Elbette böyle bir tanımlama yapılınca akla gelen ilk isim, çağının ötesindeki yazarlardan Jules Verne olur! Ancak değinmek isteğimiz konu Gotik Edebiyat. Dolayısıyla yolculuğumuz dünyanın merkezine değil; korkunun merkezine doğru olacak...

Gotik Edebiyat Nedir?


Gotik kavramı, pek çok farklı sanat dalında karşımıza çıkar. Mimariden resime, müzikten edebiyata belirli özelliklere dayanarak yaratılan bu tür ilk olarak mimaride karşımıza çıkar. Edebiyata ise 18. Yüzyıl civarında ulaşır.

1764 yılında sanattaki ilk gotik yapıt olan, Sir Horace Walpole’un kaleme aldığı “The Castle of Otranto” (Otranto Şatosu) her ne kadar Gotik Edebiyat hakkında bir önsöz ile başlasa da deneysel bir roman niteliği taşımış ve daha ziyade gotik mimarî özelliklerinden faydalanmıştır.

18. yüzyılda doğan Gotik Edebiyat, pek çok farklı yazarın omuzlarında yükselmiş; Aydınlanma Çağı ile birlikte yaşanan büyük değişim sayesinde doğaüstü olayların fazla tutulduğu yapıtlar bir kusur kabul edilerek eleştirilerin odağına oturtulmuştur. Yeni çağda, artık bedene kavuşan akılcılık görüşü Gotik Edebiyat üzerinde de hâkimiyet kurmuştur. Yazarlar kısa sürede Gotik romandaki hayalet imgesini yok sayarak yepyeni bir Gotik tür inşa etmiştir.

Yürek Burgusu


Avrupa kültürünü özümseyen, ince üslubu ile seçkin bir tabakaya dâhil olan Henry James; çağdaş korku edebiyatında yaşamın en ince detaylarının yakalanabileceğini belirten ilk yazarlar arasındadır. Yürek Burgusu isimli yapıtı ile James İngiliz toplum kurallarını bir hayalet öyküsü vesilesiyle aktarır. Hayaletlerin yalnızca karanlık mekân barındıran kurgular ile öykülenmeyeceğine dair en klasik örnek de Yürek Burgusu’dur.

Kum Adam


İsimlerinden birisi olan Wilhelm’i Mozart’a duyduğu sevgiden ötürü Amadeus ile değiştiren sanatçı Ernst Theodor Amadeus Hoffman; gerçek ile masalı birbirine ustaca karıştırması ile tanındı. Öyküleri, adeta birer resim gibi göz önüne getirilebilen Hoffman’ın korku dolu bir atmosferi harmanladığı mizahî üslup ile Kum Adam başta Freud olmak üzere pek çok zümre tarafından önemsendi. Ancak bu önemsenmenin de ötesinde Kum Adam, yazarının bu üslup başarısı sayesinde günümüzde dâhi çok okunan bir klasik hâline geldi...

Başsız Süvari


ABD’nin Avrupa ölçütlerindeki ilk yazarı olan Washington Irving; büyük şehir öykülerine ağırlık verse de ününü Rip van Winkle ve Başsız Süvari isimli iki kısa öyküsü ile kazanmıştır. Korku ve benzersiz bir mizahın başabaş gittiği öykülerde arka planda ABD’ye yerleşen ilk göçmen jenerasyonunun yaşantısı ve bilhassa korkuları akıcı bir dille aktarılmıştır.

Vathek


1786 yılında kitap olarak basılan Vathek; yazarı William Beckford’un Cehennem betimlemesi ve Doğu kültürüne has masalsı havasını muazzam derecede yansıtan yapısı ile 250 yıldır mütemadiyen atıf yapılan bir Gotik klasiği olmuştur.

Kıssalar Kitabı


Gazeteci ve yazar olarak, hiciv sınırını da aşan mizahî yazıları ile keskin zekâsını yansıtmaktan geri kalmayan Ambroce Bierce’in siyasi ve toplumsal taşlamalarının bir araya geldiği Kıssalar Kitabı, Ezop başta olmak üzere fabl türünün klasiklerinin yazarın üslubunca uyarlandığı bölümleri ile bir mizahî başyapıt niteliği taşımaktadır. Gotik edebiyatın ilk çağlarından bu yana her şeye alaycı bir tavırla yaklaşmasının en güzel örnekleri, Bierce’in tarzında karşımıza çıkmaktadır.

Vampir


Edinburgh Üniversitesi’nde tıp eğitimi alan en genç öğrenci olan, bu parlak zekâsının dünya çapında tanınırlığını da vampir edebiyatının öncülerinden birisi olan Vampir isimli kitabına borçlu olan John William Polidori’nin yaşamı kadar kısacık olan ancak etkileyiciliği su götürmez bir gerçeklik gibi karşımızda duran Vampir kitabında ünlü bir şair olan Lord Byron “Lord Ruthven” ismiyle bir Gotik edebiyat kahramanı oluverir...

Locarno Dilencisi


Alman edebiyatında delilik sınırında gezen Heinrich von Kleist’in tekinsiz ve çalkantılı yaşamına rağmen derli toplu bir biçimde süzülen kelimeleri ile şekillendirdiği birkaç öyküsünün bir araya getirildiği Locarno Dilencisi; Gotik Edebiyat normlarını başarıyla barındıran kurgular içermektedir.

Karanlığın Hayaleti


Korku edebiyatının kimliğini tamamıyla dönüştüren, değiştiren ve onu bambaşka bir hâle sokan Howard Phillips Lovecraft’ın yaşantısı kadar tuhaflıklar arz eden eserlerinde geçmişten gelen korku edebiyatı teknikleri bambaşka boyutlara ulaşmaktadır. Lovecraft, okurlara apayrı bir korku evreni sunmaktadır.

Hayalet Öyküleri


Montague Rhodes James; bir ortaçağ uzmanı olarak Cambridge Üniversitesi’nde rektör yardımcılığı dâhi yapmıştır. Döneminin önemli bilim insanları arasında başta gelmesine rağmen ününü, hayalet öykülerine borçludur. Gotik hayalet öyküsü tarzını ilk dönemindeki unsurlarından dönüştürerek 20. Yüzyıla uyarlayan yazar olarak bilinen M.R. James; üniversite ve kilise ortamına taşıdığı dehşet ile günümüzde de okunduğunda rahatsız edici öyküleri kaleme almıştır.

Kidega İçerik Ekibi
Alper Kaya
Gotik Edebiyata Göz Atın!