Herkes Her Şeyi Doğru Yazsın! En Sık Yapılan Yazım Hataları
6 Eylül

Siz de biri “şarz” dediğinde rahatsız olanlardan mısınız? Bir cümle içinde bağlaç yanlış yazıldığında o metni okumaktan vazgeçenlerden belki de... Elbette tüm dil bilgisi kurallarından tek bir yazıda söz etmek mümkün değil. Bu yazımızda dil bilgisi konusunda hassas olanları rahatsız edecek başlıca hatalara yer verdik. Siz de bir göz atıp bilgilerinizi güncellemeyi ihmal etmeyin.


Bağlaçların kullanımı


Sosyal medyada en çok eleştirilen, üzerine karikatürler çizilen dil bilgisi konusu şüphesiz bağlaçlar. Tek başına bir anlamı olmayan, anlam açısından birbirleriyle ilgili cümleleri veya eş görevli kelime ve söz öbeklerini birbirine bağlayan kelime türlerine bağlaç deniyor. Bağlaç olan “ki”, “de” diğer tüm bağlaçlar gibi her zaman ayrı yazılır. Cümle içinde kullanılan bağlaçların ek olup olmadıklarından emin olamıyorsanız en kolay yolu cümle içinden çıkarıp anlamını kaybedip kaybetmediğine bakmaktır. Eğer anlamını kaybetmiyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır.

Örnek: Ayşe de bizimle sinemaya geldi. 

            Bu akşam sinemaya veya konsere gidebiliriz.

            Kapıyı açtım ki kimse yok.


“ne....ne” bağlacı


Karşılaştırma bağlaçlarından olan “ne...ne” yanlış kullanılan bağlaçların başında geliyor. Bu nedenle ona bağlaçlardan ayrı bir başlık açmak istedik. Aynı görevdeki kelime ve söz öbeklerini veya cümleleri birbirine bağlamak için kullanılan bu bağlacın kullanımında anlam olumsuz olsa da, yüklem olumlu olmak durumundadır. 

Örnek: Bu yaz ne Bodrum’a gitmedim ne de Antalya’ya. (Yanlış)

            Bu yaz ne Bodrum’a gittim ne de Antalya’ya. (Doğru)


Sayıların yazılışı


Sayılar harflerle de yazılabilir, rakamlarla da. Ancak saat, para, ölçü gibi sayılar için rakam kullanılmalıdır. “İki yüz”, “bin beş yüz” gibi birden fazla kelimeden oluşan sayıları yazarken ayrı yazmalıyız. Para, çek gibi ticari bir kullanım söz konusuysa sayılar bitişik yazılır. “Binbeşyüz” gibi... 

Sayıları yazarken kesirleri virgülle ayırmalı, üleştirme sayılarını yazıyla belirtmeli, yüzde işaretlerini kullanırken boşluk bırakmamalısınız. 

Örnek: 5’er (Yanlış)

            Beşer (Doğru)

En sık yapılan hatalardan biri de sıra sayılarından sonra kesme işareti kullanımıdır. Sıra sayılarına ek geldiği durumda kesme işaretinden sonra ek yazılır, ayrıca nokta kullanılmaz. 

Örnek: 5.’inci (Yanlış) 

            5’inci (Doğru)


Saatlerin yazılışı


Saatleri yazarken saat ile dakika arasına nokta konur. Eğer saatten sonra bir ek kullanılacaksa kesme işaretiyle ayrılır ve gelen ek okunuşa göre yazılır.

Örnek: 12.00’da (Doğrusu: 12.00’de)

            16.45’de (Doğrusu: 16.45’te)


Soru eklerinin kullanımı


mı / mi / mu / mü soru ekleri ayrı yazılır ve önceki sözcüğün son ünlüsü doğrultusunda ünlü uyumuna uyar. Eğer soru ekinden sonra başka bir ek gelecekse o da soru ekine bitişik olarak yazılır.

Örnek: Kitabı Ahmet’e verdin mi?

            Siz de bizimle gelecek misiniz?


Kurum, kuruluş gibi adlara gelen eklerde kesme işareti kullanılmaz


Bir kurum, kuruluş, iş yeri gibi adların sonuna ek geleceği durumda kesme işareti kullanılmaz. Sadece Avrupa Birliği’nin kesme işaretiyle kullanıldığını belirtmekte yarar var. 

Örnek: Türk Dil Kurumu’ndan (Doğrusu: Türk Dil Kurumundan)


Kısaltmalara gelen ekler


TBMM, TDK, AA, DSİ gibi kısaltmaların sonuna ek geldiği takdirde okunduğu şekliyle yazılır. 

Örnek: TBMM’ne (Doğrusu: TBMM’ye) 

            AA’na (Doğrusu: AA’ya)


Anlatım Bozuklukları


Aslına bakarsanız anlatım bozuklukları oldukça kapsamlı bir konu. Cümle içinde gereksiz sözcük kullanmak, anlamları veya yazılışları benzer olan sözcükleri karıştırmak, sözcükleri anlamları dışında kullanmak, sözcükleri yanlış türetmek, sözcüğü cümle içinde yanlış yerde kullanmak, anlamca çelişen sözcükleri bir arada kullanmak, deyimleri veya atasözlerini yanlış kullanmak, cümlede mantık hataları yapmak anlatım bozukluklarına yol açabilir.

Örnek: Çok yorgun olmasına rağmen basamaklardan hızlıca yukarıya çıkıyordu. (Doğrusu: Çok yorgun olmasına rağmen basamaklardan hızlıca çıkıyordu.) 

            Kendine özel kuralları var. (Doğrusu: Kendine has kuralları var.)

            Gökyüzüne bakıyorum da yağmur yağma şansı yok. (Doğrusu: Gökyüzüne bakıyorum da yağmur yağma ihtimali yok.)

            Meyveler çok buzdolabında kaldığından çürümüş. (Doğrusu: Meyveler buzdolabında çok kaldığından çürümüş)

            Kesinlikle söylemeliyim ki o bu işi başaramayabilir. (Doğrusu: Kesinlikle söylemeliyim ki o bu işi başaramaz.)

            Sabahtan beri bir şey yemediğim için midem zil çalıyor. (Doğrusu: Sabahtan beri bir şey yemediğim için karnım zil çalıyor.)

Anlam bakımından anlatım bozukluklarının yanı sıra bir de yapısal yani dil bilgisi bakımından anlatım bozuklukları vardır. Bunların başlıcaları yüklem veya özne yanlışlığından doğan anlatım bozukluklarıdır. Buna ek olarak özne-yüklem uyuşmazlığı da sık karşılaştığımız hatalardan biridir.

Örnek:
Sahile güzel bir elbise ve gözlük takarak geldi. (Doğrusu: Sahile güzel bir elbise giyip gözlük takarak geldi.)

            Herkes filmi izliyor, ders çalışmayı düşünmüyordu. (Doğrusu: Herkes filmi izliyor, hiçkimse ders çalışmayı düşünmüyordu.)

            Konuşmalar sabaha kadar devam ettiler. (Doğrusu: Konuşmalar sabaha kadar devam etti.)


“Şey” her zaman ayrı yazılır


Her şey, bir şey, hiçbir şey... Herhangi bir belirsizliği niteleyen şey kelimesi her zaman ayrı yazılır. 


“Sever” her zaman bitişik yazılır


Kitapsever, hayvansever, doğasever... Siz de bu kelimeleri kullanırken düşünenlerden misiniz? O zaman net olarak söyleyelim ki; “sever” her zaman bitişik yazılır.


Herkez, Yanlız, Yalnış ve niceleri...


Yanlış yazılan kelimeler saymakla bitmez. Bazılarının gerçekten kafa karıştırıcı olduğunu kabul ediyoruz. Egsoz mu yoksa egzoz mu diye bir an düşünülmesi anlaşılabilir. Ancak günlük hayatta çok sık kullandığımız yalnız, yanlış, herkes gibi kelimelerde yapılan hataları hızlıca düzeltmekte yarar var. Yazarken bir sözcüğün doğruluğundan emin olamıyorsanız Türk Dil Kurumunun sözlüğünden yararlanabilirsiniz.


Üç nokta yerine iki nokta kullanılmaz


Tamamlanmamış cümlelerin sonuna veya alıntılarda yer verilmeyen bölümlerin yerine konan üç nokta (...) noktalama işaretleri yanlış kullanılanların başında geliyor. Eğer üç nokta kullanmanız gereken bir durum varsa iki nokta veya daha daha çok nokta kullanılmaz. Noktalama işaretleriyle ilgili her bilgiyi ayrı ayrı vermek ne yazık ki imkânsız, bu konuda daha fazla bilgi almak için TDK’nın ilgili sayfasını ziyaret etmenizi öneririz. 


Pekiştirmeli sözler bitişik yazılır


Apaçık, dümdüz, kupkuru, paramparça gibi sıfat veya zarf görevindeki pekiştirmeli sözler her zaman bitişik yazılır.


Konunun meraklıları için öneriler 


Yazının başında da belirttiğimiz gibi dil bilgisi oldukça kapsamlı bir konu. Tek bir yazıyla tüm yazım kurallarına yer vermek ne yazık ki mümkün değil. Konuyla ilgili kapsamlı bir araştırma yapmak, elinizin altında yazım kılavuzu bulundurmak isterseniz ilgili kitapları inceleyebilirsiniz.   

Türkçe söz konusu olduğunda akla gelen ilk isimlerden biri olan Feyza Hepçilingirler’in Türkçe Dilbilgisi Öğretme Kitabı da göz atabileceğiniz kitaplardan biri. Kitabın öne çıkan özelliğiyse asık suratlı bir dil bilgisi kitabı yerine bilgiyi oldukça akıcı bir dille sunması.

“Hissikablelvuku”, "müşkülpesent" gibi unutulmaya yüz tutmuş kelimeleri yeniden dilimize kazandırmayı amaçlayan ve bir sosyal medya projesi olarak başlayıp kitaba dönüştürülen Banu Ertuğrul, Onur Ertuğrul imzalı Lugat 365 de yeni kelimeler öğrenmeye meraklı olanların ilgisini çekecek bir kitap.


Dil bilgisi konusunda iddialı mısınız?


Ben bu yazdıklarınızı zaten biliyordum, dil bilgisi konusunda iyiyimdir diyorsanız Kidega Quiz ile sizi bilginizi sınamaya davet ediyoruz. Dil bilgisi testimizi çözmeye ne dersiniz? 


Kitaplara daha yakından bakın: