Türk Edebiyatında Garip Akımı ve Temsilcileri
1 yıl önce

Türk Edebiyatının renklerinden olan Garip Akımı Birinci Yeni Şiir olarak da adlandırılmaktaydı. 1940 yıllarına gelindiğinde şiirinin biçimi açısından serbest şiire doğru bir ilgi mevcuttu. Heceli biçimi yalnızca Behçet Kemal Çağlar kullanmakta Ahmet Kutsi Tecer ise Ülkü dergisinde halk şiirinin yaygınlaşması için hummalı bir çalışma yapmaktaydı.

Ahmet Muhip Dıranas, Cahit Sıktı Tarancı, Cahit Külebi ise farklı çizgilerde serbest şiirler yazmaktaydı. Daha sonraları birinci yeni olarak isimlendirilecek olan Garip Akımı bu ortamda doğmaya başlar. 

Eski şiire tepki olarak doğan Garip Akımı'nın 3 önemli temsilcisi şunlardır;

Orhan Veli Kanık

Oktay Rıfat Horozcu

Melih Cevdet Anday

3 samimi arkadaş Varlık dergisindeki ölçü ve uyak olmadan, şairanelik duygularından uzak olarak yeni bir şiir akımı başlattılar. Bu akım için yazılan şiirlerini Garip isimli kitapta topladılar. Garipçiler ismi ile anılmalarının nedeni budur. Garip akımını destekleyen Nurullah Ataç gibi dönemin tüm ünlü şairlerini ve genç kitleyi etkilerler. Orhan Veli tarafından yazılan Garip ön sözü ise bu yeni şiir deviniminin bildirisidir. 

Orhan Veli Kanık kitabına Garip İçin başlığında ikinci bir önsöz oluşturur, sonraları Melih Cevdet Anday ve Oktay Rıfat ayrı bir çizgide devam ettiği için Orhan Veli adına kayıtlara geçmiştir. 

Garipçilerin gerçekleştirmek istedikleri şairaneliği yıkmak, geniş yığınları olan şiirler yaratmak ölçüsüz, günlük dilin kullanıldığı, doğallık, insanın ve toplumun sorunlarına yönelme gibi Nazım Hikmet listenin başında olmak üzere tüm şairlerin kullandıkları ortak özellikti. 

Garip akımı coşkulu ve söylev olmaktan uzak üstü kapalı ve yergici bir tavır ile toplumsal sorunlara ağırlık verirken, Nazım Hikmet ve onun tavırlarından etkilenenler coşkulu bir yazın tarzıyla devam etmişlerdir. 



Garip Akımı'nın Özellikleri


Garip akımının Türk şiirinin gelişimine oldukça önemli katkıları olduğu bilinmektedir. Orhan Veli ve arkadaşları tarafından başlatılan Garip akımının serbest nazım tarzı ile şiirler yazmaları, Nurullah Ataç’ın derin desteği ile siyasetten ayrılmış bir sanat sunmaları bu akımı iktidarın da desteklemesine yardımcı olmuştur. 

1940 yılında Garipçiler ismi ile ortaya çıkan topluluğun koyduğu bir sanat anlayışıdır.

Garip Akımı'nda kural ve kalıplara karşı çıkılmıştır.

Şiirde ölçü kafiye ve dörtlük uygulamasına karşı çıkılmıştır.

Şiirde şairanelik ve mecazlı söyleyişi kabul etmemişlerdir.

O zamana kadar işlenmemiş konular ele alınmıştır.

Konuşma dilinde sıradan konular işlenmiştir

Sunilik, mecaz ve süse karşı çıktılar ve yalnızlığa önem vermişlerdir.

Halk şiirinden faydalanmışlardır.

O zamana kadar şiirde kullanılmayan sözcükler kullanılmıştır.

Yaşama duyulan bağlılık ve sevinç şiirlerine yansımıştır.

Şiilerde anlam ve söz oyunları kullanılmıştır.

Geleneğe bağlı olanlar Orhan Veli ve arkadaşlarının şiiri ayağa düşürmekle suçladılar toplumcular ise Garipçileri toplumcu şiiri engelleyen yozlaştırma amacında olan küçük burjuva duyarlılığını geliştirmeye çalışan bir devinim başlatıcı olarak gördüler. Yazın tarihçileri ise Garip Akımını yeni şiirin başlangıcı saydılar.



Orhan Veli Kanık (1914-1950) 


Orhan Veli Kanık kendisi ve Oktay Rıfat, Melih Cevdet ile birlikte büyük bir atılım yaparak garip akımının öncüsü olmuştur. Ölçülere baş kaldırarak serbest şiirler yazmak, kafiyeden vazgeçerek şairane duyguları şiirlerden silmek, gerçek hayattan konular işlemek gibi şiire başka bir bakış kazandırmıştır.

Garipçe Şiirleri

Garip, Vazgeçemediğim, Destan Gibi, Yenisi, Karşı Nesirleri: Sanat ve Edebiyatımız, Bindiğimiz Dal.


Oktay Rıfat Horozcu (1914-1988)


Garip Akımı'nın temsilcilerindendir. İlk başlarda aşk şiirleri, toplumsal sanat ilkesinden hareket ederek masal ve tekerlemelerden yararlanarak sosyal şiirler yazmıştır. Perçemli Sokak kitabı ile şiir anlayışında değişiklik oluşmuş ikinci yeni şiir akımına kaymıştır. 

Eserleri: Yaşayıp Ölmek, Aşk ve Avarelik Üzerine Şiirler, Güzelleme, Karga İle Tilki, Aşk Merdiveni, Denize Doğru Konuşma, Dilsiz ve Çıplak, Koca Bir Yaz 


Melih Cevdet Anday  (1915-2002)


Şiirlerinde Toplumsal gerçekliği ele alan şair Garip akımının temsilcilerindendir. İlk şiirlerinde konu edinilen romantizmden sıyrılmış akıl ve akıl egemenliği, güzel günlerin özlemi gibi toplumsal olaylara değinmiştir.

Pablo Neruda kendisinden "Nâzım Hikmet'ten sonra çok büyük bir Türk şairi daha buldum. bütün gece gözüme uyku girmedi" diye bahsederek şair yanını övmüştür ancak çok başarılı düz yazıları da mevcuttur. 


Garipçe Eserleri

Garip, Rahatı Kaçan Ağaç, Telgrafname, Yanyana. Denemeleri: Çevirileri; İngiliz Edebiyatından Denemeler Tiyatroları: Komedya, İçerdekiler, Gizli Emir. 

Toplumsal sorunlara ve sıradan insanların yaşama sevinci, ortak sıkıntıları konulara değinmiştir. Garip Akımı özellikleri ve temsilcileri ile edebiyatın sevilen rengi olmuştur.


Kitaplara daha yakından bakın: